Gadki z Chatki

Zawartość wydawanych w Lublinie GADEK Z CHATKI z pewnością przyciągnie uwagę osób zainteresowanych folkiem, folklorem i nie skażonymi cywilizacją konsumpcyjną kulturami z różnych stron świata. Pismo kładzie nacisk na interdyscyplinarność, przy czym sąsiadują w nim teksty informacyjne, np. relacje z festiwali folkowych, z publikacjami teoretycznymi, najczęściej dotyczącymi etnografii. Taki charakter GADEK Z CHATKI umożliwia przekrojową prezentację nie tylko muzyki, ale także całej kultury i sztuki ludowej oraz całkiem współczesnej nam kultury i sztuki inspirowanej folklorem. Stałe działy lubelskiego magazynu to: Wydarzenie, Festiwale, Tradycja, Poezja, Recenzje, Prezentacje, Wykonawcy, Rozmowa Gadek, Folk i Okolice, Instrumenty, a w wydawanym po wakacjach numerze zawsze znaleźć można dużo relacji z licznych w naszym kraju festiwali folkowych. Przez długi czas pismo nieco przypominało swym wyglądem prasę trzecioobiegową z końca lat 80., ale w ostatnich numerach wyraźnie widać starania redakcji o polepszenie jakości opracowania graficznego.

Pismo "Gadki z Chatki" to aktualnie jedyny w Polsce magazyn poświęcony niemal w całości tematyce folku, czyli muzyki inspirowanej kulturą ludową i związanego z nią środowiska. Warto się przyjrzeć jego historii, gdyż obrazuje ona proces przekształcania się amatorsko wydawanego zina w profesjonalny, choć niszowy magazyn. Patrząc dziś na amatorsko wydawaną i kolportowaną kilkunastostronicową gazetkę z roku 1996 trudno sobie wyobrazić, że pismo to jest dziś poważnym periodykiem rozprowadzanym przez salony sieci Empik i figurujące na liście wydawnictw objętych zerową stawką podatku VAT. Z drugiej strony droga od zina do pisma oficjalnego nie jest w Polsce zjawiskiem jednostkowym. Taką ewolucję przeszły takie pisma jak "Pasażer" (punk rock), "Antena Krzyku" (muzyka alternatywna) "Trash'em All" (metal) "Zielone Brygady" (tematyka ekologiczna) czy ostatnio literacka "Lampa".

Ewolucja dokonała się na przełomie 8 lat ukazywania się, podczas których wydano już ponad 50 numerów. Pismo początkowo było zinem, a więc magazynem alternatywnym. Aby można było pismo nazwać zinem musi ono spełniać następujące cechy: być dziełem indywidualnym, być pismem integralnym z wyraźną ideą przewodnią, kontestować, być przedsięwzięciem niekomercyjnym, istnieć "na papierze", a nie tylko jako strona internetowa . Wszystkie te warunki "Gadki z Chatki" spełniały. Magazyn tworzyła grupa pasjonatów związanych z lubelskim zespołem Orkiestra Świętego Mikołaja oraz Kołem Przewodników Beskidzkich. Niewielkie było też grono czytelników. Pismo można było kupić w siedzibie redakcji w Akademickim Centrum Kultury "Chatka Żaka" lub drogą pocztową.

Za ideę przewodnią pisma można uznać gloryfikację kultury wiejskiej i odrzucenie miejskiej. Trzeba zaznaczyć jednak, że była to głównie kontestacja bierna, polegająca nie na atakowaniu powszechnie uznanych gustów czy wartości, ale proponowanie w ich miejsce nowych.

Głównym tematem magazynu było polskie środowisko folkowe. Pierwszy redaktor naczelny pisał we wstępniaku, że zadaniem pisma ma być informowanie o nowych inicjatywach (imprezach, wydawnictwach) związanych z folkiem oraz integrowanie środowiska. Pismo miało też charakter lokalny. Początkowo nie było jeszcze korespondentów z różnych części kraju, większość materiałów poświęcona była temu, co dzieje się w środowisku lubelskim.

Muzyka opisywana w "Gadkach" to oprócz folku także folkloryzm, szanty, reggae, muzyka dawna. Trzeba zaznaczyć, że zwykle pisze się dobrze o muzyce alternatywnej, ze sceptycyzmem zaś o komercyjnej, zwłaszcza o popularnym w latach 90. pop folku - muzyce Gorana Bregovica czy Brathanków.

Treści o charakterze naukowym lub popularnonaukowym skupiały się głównie na tematyce kultury ludowej. Sporo w "Gadkach" informacji o budowie starych instrumentów, dawnych obrzędach, zwyczajach, życiu codziennym. Kultura i życie dawnej wsi leży w orbicie zainteresowań folkowców i stanowi dla nich źródło inspiracji.

Jako symboliczną datę graniczną między "starymi" i "nowymi" "Gadkami" można uznać rok 2000. Jeszcze na przełomie tego roku ukazał się numer 26 wyglądający zupełnie inaczej niż jego poprzednik. Zmieniła się szata graficzna, z okładki znikła "niby ludowa" ornamentyka, a jej miejsce zajęło gustowne czarno-białe zdjęcie. Pojawiły się też stałe działy. Pismo zyskało układ materiału, który z pewnymi zmianami funkcjonuje do dzisiaj.

Jednak za najważniejsze novum trzeba uznać wejście pisma do profesjonalnej ogólnopolskiej dystrybucji. Dzięki temu pismo wyszło poza lokalne środowisko i zaczęło aspirować do miana magazynu ogólnopolskiego, poszerzył się krąg czytelników, zwiększyła się też liczba korespondentów z różnych części Polski.

Eksperymenty z nowymi formami kolportażu kończyły się różnie. Wejście do sieci dystrybucyjnej Ruchu wiązało się z koniecznością zwiększenia nakładu. Efektem tego są zalegające do dziś w redakcji numery z tego okresu. Strzałem w dziesiątkę okazało się natomiast uatrakcyjnienie prenumeraty poprzez dołączanie prezentów (głównie płyt CD) dla czytelników korzystających z tej formy dystrybucji. Poza tym "Gadki" można kupić w salonach Kolportera oraz "zaprzyjaźnionych" punktach (księgarniach, skansenach), głównie w Lublinie.

I wreszcie wspominane już wcześniej zwiększenie grona redakcyjnego. Do grupy tworzącej pismo dołączyli zarówno profesjonalni dziennikarze (Tomasz Janas), pasjonaci (Vlepkarz Ziutek, Rafał "Taclem" Chojnacki) i muzycy (Marek Styczyński). Doprowadziło to do dalszego poszerzania tematyki o dziedziny wynikające z osobistych zainteresowań autorów, ale też wprowadzenia nowych działów a nawet gatunków dziennikarskich (cykliczny felieton).

Ostatnią z ważnych zmian jest podjęcie próby dotarcia do środowisk zajmujących się folklorem w ujęciu naukowym. Na pierwszym miejscu, zaraz po artykule wstępnym pojawia się zawsze dział "Z teorii", którego treścią są teksty pochodzące z szerszych prac naukowych. Z folklorystami i etnologami przeprowadza się też wywiady.

Warto też nadmienić, że zmiany w piśmie zachodziły stopniowo. Choć rok wspomniany przełom był niewątpliwie istotny, to był on jedynie punktem kulminacyjnym procesu, który rozpoczął się już od numeru drugiego i prawdopodobnie jeszcze potrwa. Wnioskuję to choćby po apelach redakcji o zasilanie grona korespondentów z "zaniedbywanych" dotąd części kraju.